دایه بازار
تربیت-عاطفی-کنترل-هیجانات
در کودکان نرمال بوجود آمدن هیجانات منفی مثل غم، خشم و اضطراب به خودی خود مسئله نبوده و بلکه نشانه سلامت روانی و زمینهای برای خودآگاهی بیشتر و کسب مهارت خودکنترلی میباشد. بنابراین تلاش والدین نباید این باشد که با پیروی از خواستههای کودک و ایجاد شرایط دلخواه او تمام موجبات خشم و اضطراب او را از بین ببرند بلکه باید کودک را در این بعد از شخصیتش نیز تربیت کرده و مهارت خودکنترلی را در او ایجاد نمایند.
اولین مرحله شناخت احساسات است. 5 احساس اصلی خشم، غم، شادی، ترس و تعجب هستند. برای کودکان کوچکتر شکلکهایی بکشید یا عکسهایی از صورت انسان به او نشان دهید که احساسات را نشان میدهد. از کودک بخواهید احساس هر تصویر را بگوید. سپس درباره هر حالت از او بپرسید در چه شرایطی آن حس را پیدا میکند. یا برعکس خودتان موقعیت را توصیف کنید و از کودک بخواهید حسش را در آن موقعیت بگوید. همچنین میتوانید در قالب نمایش احساسات مختلف را با کودکتان بازی کنید. همچنین به او بفمانید که احساسات گذرا و قابل تغییر اند.
مرحله دوم زمان بروز هیجان منفی است. در این زمان بدترین کار ممکن این است که کنترل خودتان را از دست داده و با کودک وارد بگو مگو شوید. همچنین نادیده گرفتن احساسات کودک و بیان جملاتی مثل اینکه بس کن یا اینکه گریه نداره واکنش های نادرستی هستند. بنابراین هر وقت کودکتان دچار خشم، اندوه یا اضطراب شد، مقابل او بنشینید بطوری که چشمانتان مقابل هم قرار گیرد. دستش را بگیرید یا دستتان را روی شانهاش بگذارید و بخواهید احساسش را برای شما توصیف کند. اگر از شدت گریه یا عصبانیت قادر به این کار نبود یا حاضر به ایستادن مقبلتان نبود خودتان احساس او را به زبان بیاورید مثلا بگویید من می دانم که تو الان خیلی ناراحتی. حتی میتوانید دلیل ناراحتی اش را هم بگویید. مثلا میدانم که خیلی دوست داری بیشتر اینجا بمانی و بازی کنی. میدانم که خیلی به تو خوش میگذرد اما ....
در چنین شرایطی نباید اجازه دهید کودک به خودش، شما، دیگران یا وسایل منزل آسیب بزند. ترجیح این است که کودک با نفس عمیق کشیدن و صحبت کردن خود را آرام کند اما اگر امکان این امر فراهم نشد یا در کودکانی که تکانش بیشتری دارند میتوان از یک پشتی، کوسن یا بالش برای ضربه زدن یا پا کوبیدن روی آن استفاده کرد. میتوانید بگویید با هر ضربه دست یا پای تو عصبانیتها خارج شده و روی زمین میریزند. اگر خواست شما را بزند و یا براند عقب بروید و بگویید نمیذارم منو بزنی ولی صبر میکنم شاید خواستی بغلت کنم. من تو رو با این احساس وحشتناک تنها نمیذارم.
چند تکنیک عملی برای کنترل هیجانات منفی
عصبانیت:
اژدهای عصبانی: وقتی کودک خشمگین است بگویید یک اژدهای عصبانی درون توست باید نفس عمیق بکشی تا شعلههای دهان ازدها بیرون بیاید. پس از چند نفس عمیق یک لیوان آب به او بدهید و بگویید برای خاموش کردن باقیمانده آتش اژدها این آب را بخور. شستن دست و صورت نیز مفید است. بطور کلی آب یک آرامبخش طبیعی است.
یک مداد و کاغذ در اختیار کودک قرار داده و بخواهید احساسش را روی کاغذ بیاورد. خط خطی کردن و حتی پاره کردن کاغذ نیز در تخلیه روانی به او کمک میکند.
اضطراب:
- از کودک بخواهید چشمش را بسته و خود را در جایی که شما توصیف میکنید حس کند. سپس به توصیف مناطق و موقعیتهای شاد، امن و آرام و بپردازید. مثل یک ساحل آفتابی یا یک دشت سرسبز.
- شعر و اواز بخوانید.
- دست کودک را روی قلبش گذاشته و بخواهید به ضربان قلبش توجه کند.
- خمیربازی و توپها یا اسباببازیهای نرمی که به راحتی در دست تغییر شکل میدهند و اساساً برای دستورزی هستند ابزار مناسبی برای کاهش استرس اند.
بازی بستنی قیفی. به کودک بگویید مثلاً ما دو تا بستنی در فریزر هستیم. سپس عضلاتتان را منقبض کرده و صاف بنشینید. بعد بگویید حالا یک نفر ما را از فریزر بیرون میورد و روی میز میگذارد. حالا ما کم کم نرم شده و ذوب میشویم. در این حالت کلیه عضلاتتان را شل کرده و ریلکس کنید.
نظر خود را بنویسید